Артыкулы па гісторыі картаграфіі

Артыкулы па гісторыі картаграфіі

Наватарская карта Сарматыі Бярнарда Вапоўскага

Карта Сарматыі. Бернард Вапоўскі, 1526 год

У артыкуле працягваецца даследаванне карты Сарматыі, створанай вядомым польскім летапісцам і географам 16 стагоддзя, "бацькам польскай картаграфіі" Бярнардам Вапоўскім. Для гістарычнай картаграфіі Усходняй Еўропы гэтая карта з'яўляецца асаблівай. Пасля стагоддзяў міфаў і выпадковых спасылак частка кантынента з'явілася на паперы...

 


 

Аб удакладненні датавання карты ВКЛ ўзору 1613 года

Карта ВКЛ

У артыкуле аўтар аналізуе існуючыя падыходы ў вывучэнні станаў амстэрдамскага выдання карты ВКЛ 1613 года, а таксама прапануе новыя спосабы датавання адасобленых з атласаў карт.

Выпрацаваны падыход патрабуе далейшай практычнай апрабацыі, але ўжо цяпер можна вылучыць шэраг асаблівасцяў, якія дазваляюць больш дакладна вызначаць прыналежнасць карты да таго або іншага атласу.


 

Рэстаўрацыя паперы. Захаванне, экспанаванне і каталагізацыя

Рэстаўрацыя паперы

Захаванне папяровых артэфактаў патрабуе адказнасці і спецыяльных ведаў. Калі мы гаворым пра архіў альбо калекцыю з папяровых экспанатаў, можна вылучыць некалькі важных аспектаў, а менавіта: захаванне, экспанаванне, каталагізацыя.

Дамо некалькі карысных парад, якія дапамогуць захаваць каштоўныя экспанаты альбо фамільныя рэліквіі.


 

Гістарыяграфія першай насценнай карты ВКЛ 1613 г. у друкаваных крыніцах

карта ВКЛ

У 1913 г. адна неатрыбутаваная карта са збору ўніверсітэцкай бібліятэкі ў г. Упсала (Швецыя) была прадстаўлена і апісана польскім навукоўцам Л. Біркенмаерам як адзіны захаваны асобнік карты Вялікага Княства Літоўскага 1613 г. У 1984 г. прафесар Гюнтэр Шыльдэр (Нідэрланды) паведаміў аб вядомым толькі яму арыгінале Радзівілаўскай карты ў бібліятэцы г. Веймар (Германія) і паставіў пад сумнеў датаванне знойдзенай раней.


 

Карта Вялікага Княства Літоўскага ўзору 1613 года ў бібліятэках Польшчы, Украіны і Літвы

карта ВКЛ

Радзівілаўская карта ў рэдакцыі 1613 г. да сярэдзіны 17-га ст. друкавалася сям'ёй Блау ў арыгінальным фармаце з выходнымі звесткамі першага выдання.

У артыкуле апісаны асаблівасці гэтых копій, якія дазваляюць атрыбутаваць адасобленныя карты і якія ўваходзяць у склад дэфектных атласаў.

 


 

Марцін Вальдзеемюлер. Карта Новага Свету 1513 года

admiiral's map 1513

Студыя imago.by стварыла факсіміле рэдкай карты Новага Свету - адной з першых, на якіх выяўлены берагі Амерыкі.

Копія сярэднявечнага дрэварыта была надрукавана з захаваннем тэхналогій 16 стагоддзя на вержыраванай паперы. Як і 500 год таму, карту расфарбавалі ўручную ў адпаведнасці з колерамі тых арыгінальных асобнікаў, што захаваліся

 


 

Аляксандр Карнілаў - рэканструктар старадаўняй графікі

karnilau prew2

Інфармацыю пра гэтага чалавека знайсці няпроста: звесткі з вікіпедыі сціплыя, а нават і той артыкул аўтары рэсурса ўжо рыхтуюцца выдаліць. Няма ў сеціве і ніводнага фотаздымка Карнілава.

Тым часам кожны, хто быў у Нацыянальным гістарычным музеі, дакладна бачыў яго работы: копіі Радзівілаўскай карты Вялікага Княства Літоўскага 1613 года і радаводнага дрэва Жыгімонта ІІІ 1608 года.


 

Невядомая гравюра Горадні?

hrodnakopp prew

У 2017 годзе гарадзенскі даследчык Мечыслаў Ян Супрон апублікаваў цікавы матэрыял пра досыць рэдкую гравіраваную выяву Горадні. Адрозна ад распаўсюджанай выявы з Браўна і Хогенберга, горад на медзярыце паказаны ўжо пасля каралявання Стэфана Баторыя: гэта лёгка ўбачыць па перабудаваным старым замку.
Даследчык слушна заўважае, што гравюра мае наўпроставае дачыненне да гравюры Горадні Тамаша Макоўскага 1600-х. Аднак неразвязаныя пытанні застаюцца.


 

Станіслаў Александровіч - штурман картаграфіі ВКЛ

sa prew

Адна з найбольш важных кніг для беларускай картаграфіі - манаграфія прафесара Торуньскага ўніверсітэта і Варшаўскага ўніверсітэта Станіслава Александровіча “Картаграфія Вялікага Княства Літоўскага ад 15 да сярэдзіны 18 стагоддзя” (на польскай мове, апошняе выданне 2012).

Пан Александровіч вёў свой радавод з Беларусі, і хоць пражыў усё дарослае жыццё ў Польшчы, у вывучэнне спадчыны ВКЛ ён зрабіў каласальны ўнёсак.

 


 

Адміністрацыйнае дзяленне на карце Беларусі Аркадзя Смоліча

smolich prewУ сакавіку 1919 года Школьная камісія Беларускага навуковага таварыства ў Вільні зацвердзіла да выдання “Географію Беларусі” Аркадзя Смоліча, 27 вераснем 1919 года ў Вільні была дазволена да друку вайсковай цэнзурай карта Беларусі ў маштабе 1:1 680 000.
 
Карта амаль поўнасцю адпавядала "Географіі", а таксама прэзентавала новую канцэпцыю адміністрацыйнага дзялення Беларусі на паясы і краіны.
 

 

Знойдзена карта Беларусі Аркадзя Смоліча 1919 года

smolich prew

Мы жывём у цікавай краіне: за якую рэч ні схапіся – яна або першая, або апошняя, або адзінкавая ў сваім родзе. Вось чарговая знаходка: на фейсбук-старонцы Eco-Prastora праект-студыя Зьмітра Мурашкі была апублікавана копія надзвычай цікавай карты Беларусі, датаванай 1919 годам.

Гэтая карта аказалася новай для многіх, для яе не ўсталявана аўтарства, няма ніякіх звестак пра абставіны яе выдання.


 

Апісанне Літвы з "Касмаграфіі" Себасцьяна Мюнстэра

munster-littaw prew

"Касмаграфія" Себасцьяна Мюнстэра (1544), вядома, не была сучаснай энцыклапедыяй, што падае факты і афіцыйныя звесткі пра краіны. Хутчэй яна была паклікана сабраць усю даступную інфармацыю і выкласці яе ў займальнай форме.

Цікава і нам цяпер прачытаць, як бачыліся нашы і суседнія з нашымі землі з цэнтральнай Еўропы ў 16-м стагоддзі.

 


 

10 самых вялікіх і самых старых гравюр гарадоў (медзярыты). Частка ІІ

prew top102

Першыя вялікія гравюры гарадоў былі надрукаваныя з драўляных дошак – так званыя дрэварыты. Аднак у сярэдзіне 16 стагоддзя большую папулярнасць набывае друк з медных плыт – медзярыт. 

Усе гэтыя гравюры з’яўляюцца абсалютнымі рарытэтамі і захаваліся ў адзінкавых асобніках або часткова.



 

10 самых вялікіх і самых старых гравюр гарадоў (дрэварыты). Частка І

prew top10

Было б вельмі складана ўявіць, як выглядалі старадаўнія гарады, калі б не планы, замалёўкі, панарамы. Пакуль не з’явілася фатаграфія, мастакі стварылі многія сотні выяў, большых і меншых. Гравюра як тыражная тэхніка не толькі зрабіла такія выявы даступнымі многім тысячам і дзясяткам тысяч людзей свайго часу, але і – што самае важнае – захавала іх да нашых дзён.

 


 

Марсэль ван дэн Брок. Даведнік па атласных картах Абрахама Артэліўса

fin pre

Кніга "ORTELIUS ATLAS MAPS" - гэта практычны дапаможнік, у якім аглядаюцца і апісваюцца ўсе карты, што з'явіліся ў атласе Абрахама Артэліўса "Theatrum Orbis Terrarum" (1570).

Дапаможнік ўтрымлівае інфармацыю аб адрозненнях у выданнях кожнай карты, што з'явіліся ў атласе Артэліўса, і дае каштоўныя звесткі для іх датавання. Другое перагледжанае выданне 2011 года таксама дае апісанне тытульных аркушаў і партрэтаў Артэліўса.