Як фіны сабралі адну з найбольшых у свеце калекцый старадаўніх карт

Як фіны сабралі адну з найбольшых у свеце калекцый старадаўніх карт

 BY | RU

#imagobooks

Часам шлях да адказаў цікавей за самі адказы.

Гэтай гісторыі магло б і не быць, каб не кніга “The Mapmaker’s World” Мар’ё Нурмінен (John Nurminen Foundation, 2015). Гэта раскошны альбом, прысвечаны культурнай гісторыі еўрапейскай карты свету.

The Mapmaker’s World, John Nurminen Foundation, карта свету, Facsimile-Atlas to the early history of cartography, Periplus: An Essay on the Early, Адольф Норденшельд, Adolf Erik Nordenskiöld

У кнізе больш за 200 поўнакаляровых выяў: карты і глобусы (яркія, якасныя, з падрабязнасцямі), а таксама гравюры, жывапісныя палотны і іх фрагменты, на якіх паказаны тыя, хто ствараў гэтыя карты, месцы, дзе яны ствараліся, абставіны. Выявы паходзяць з розных музеяў і сховішчаў, і гэта дае падставу парадавацца за наш час.

“Старыя карты - гэта вакно ў гісторыю”, - цытуюць ва ўводзінах Абрахама Артэліўса. - Ідэя, што геаграфічныя выявы могуць даць цікавыя культурна-гістарычныя звесткі пра час, у які была створана карта, зусім не новая, але гэта і робіць яе яшчэ цікавейшай”.

Што цікава адзначыць нам, дык тое, што кніга перакладзена з фінскай мовы і выдадзена ў Брытаніі пры ўдзеле Брытанскай бібліятэкі. Але надрукавана ў Фінляндыі. У нас звычайна ўсё наадварот.

Але і гэтага альбома магло і не быць, калі б не англамоўнае перавыданне кнігі 1889 года “Facsimile-Atlas to the early history of cartography with reproductions of the most important maps printed in the XV and XVI centuries” і англамоўная копія нарыса 1897 года “Periplus: An Essay on the Early History of Charts and Sailing-directions” А.Э. Нордэншэльда (пераклад з шведскай).

У першым аўтар прывёў рэпрадукцыі каля сотні карт 15-16 стагоддзяў і даў нарыс гісторыі друкаванай карты свету. Другое выданне прысвечана таму, што было да карт: перыплам и парталанам, то бок планам узбярэжжа. Тут злоўлена самая сутнасць картаграфавання ў яе практычным значэнні для цывілізацыі: карта - гэта інструмент для падарожжа.

Лоўка было ў 19 стагоддзі брацца за гісторыю картаграфіі: датуль тэмай ніхто не займаўся, усе даследаванні тычыліся геаграфіі. Гэтымі ж дзвюма кніжкамі аўтар зняў вяршкі з тэмы, паклаў у падмурак два краевугольныя камяні, ад якіх стала магчымым будаваць.

І самае абуральнае, што зрабіў гэта аўтар паміж справамі.

#карцінкізгісторыяй

Adolf Erik Nordenskiöld (1832 - 1901)

Такім чынам, гісторыя, як заўжды, пачынаецца з Чалавека. Адольф Эрык Нордэншэльд (1832, Фінляндыя - 1901, Швецыя) паходзіў са шведскага роду, што зусім не перашкодзіла яму стаць нацыянальным героем і для Фінляндыі: у Хельсінках ён нарадзіўся, абараняў доктарскую і - змагаўся за незалежнасць Вялікага Княства Фінляндскага ад Расійскай імперыі.

Захаваліся звесткі, нібы ў 1857 годзе падчас урачыстага абеду з нагоды абароны дысертацый (Нордэншэльд акурат быў абараніў доктарскую) малады даследчык узняў тост за незалежнасць Фінляндыі і збліжэнне з Швецыяй. Расійскія чыноўнікі, канечне ж, тут жа адабралі ў яго свежапрызначаную стыпендыю на вывучэнне Камчаткі, пазбавілі ўніверсітэцкіх пасад і вымусілі з’ехаць.

Гэта быў, без сумніваў, бясстрашны чалавек. Шукаў шлях на Паўночны полюс, падарожнічаў на Грэнландыю і Шпіцберген. У пачатку мая 1873 года Нордэншэльд з камандай першым пераадолеў Усходні ледзяны шчыт на выспе Nordaustlandet (другі па памеры ледавік Еўропы). Прычым туды і назад. Агулам было пройдзена 560 км за 25 дзён.

У 1878-1880-м Нордэншэльд кіраваў першай у гісторыі экспедыцыяй праз Паўночны марскі шлях, якая скончылася поспехам: стартавалі ад Karlskrona (Швецыя), абагнулі Еўразію з усходу і паўднёвым шляхам вярнуліся ў Стакгольм. Фінансавалі праект папалам шведскія інстытуцыі і расійскі камерсант Аляксандр Серабракоў. Дарэчы, з сабой даследчыкі бралі мастака-гравёра па дрэве.

Геолаг, мінеролаг і палярны даследчык, у нейкі момант свайго жыцця Нордэншэльд захапіўся геаграфічнымі картамі і ў выніку сабраў сваю Калекцыю.

У 1997 годзе калекцыя А.Э.Нордэншэльда была ўнесена ў міжнародны рэестр дакументальнай спадчыны “Памяць свету” ЮНЭСКА як адна з найбольш поўных у сваім родзе. У ёй 3870 назваў картаграфічных і геаграфічных выданняў, некалькі рукапісаў і каля 24 000 карт, і сёння яна захоўваецца ў Нацыянальнай бібліятэцы Фінляндыі.

За калекцыю і згаданыя вышэй кнігі барона Нордэншэльда называюць заснавальнікам гісторыі картаграфіі.

Nordenskiöld

#JohnNurminenFoundation

Бэкграўнд трошкі праясняе, чаму менавіта фіны выдаюць альбом “The Mapmaker’s World” пад патранажам Брытанскай бібліятэкі. Засталося высветліць ролю John Nurminen Foundation: just business альбо ўсё ж такі гэта любоў.

Сямейная кампанія John Nurminen Oy лічыць сваю гісторыю ад 1886 года: ад крамкі на ўзбярэжжы, што прадавала ў тым ліку драўніну і побытавую хімію. З часам Нурмінены пабудавалі карабель, сталі займацца перавозкамі, а цяпер іх кампанія - адна з вядучых дыстрыбутараў навігацыйных карт і марской электронікі, а таксама буйны транспартны аператар.

У 1992 годзе ўнук Джона Нурмінена-малодшага, Юха Нурмінен, заснаваў Фундацыю Джона Нурмінена для спрыяння фінскаму мараплаўству і захавання культурнай спадчыны, інспіраванай морам. Ён зацікавіўся картамі, стаў калекцыянаваць іх. Уплыў А.Э. Нордэншэльда быў не апошняй прычынай.

“The Mapmaker’s World” - яго супольны праект з жонкай, Мар’ё Нурмінен. Пад сцягам Нардэншэльда даследчыкі наведалі безліч еўрапейскіх музеяў і, можна быць упэўненымі, антыкварных крам.

Сёння калекцыя Фундацыі - найбольшая прыватная калекцыя марскіх карт у Фінляндыі, у ёй каля 1000 рэдкіх карт, атласаў, глобусаў і кніг. Скарбы не схаваныя ў куфры і не знаходзяцца пастаянна на рэстаўрацыі: экспазіцыю ў Хельсінкі можна наведаць.

Каля 20 год таму Нурмінены заняліся таксама праблемамі экалогіі ў Балтыцы. “Мы ахоўваем Балтыйскае мора і яго скарбы для наступных пакаленняў”, - так сёння фармулюе John Nurminen Foundation сваю місію.

#SeaGift

А цяпер - пра мора ў падарунак.

Нягледзячы на паспяховасць бацькоўскай кампаніі, культурная і экалагічная ўстанова John Nurminen Foundation заклікае рабіць ахвяраванні на сваю дзейнасць.

Фінам прапаноўваюць у Дзень нараджэння або іншае свята папрасіць у сваіх гасцей абысціся без падарункаў, а лепш зрабіць унёсак на праекты па ачыстцы Балтыйскага мора. Ахвяраванне ў 10 еўра ачышчае мора ад 50 кг шкодных сіне-зялёных водарасцяў. Па жаданні, арганізатары фундацыі выдадуць сертыфікат на суму ахвяравання.

Вось так дзівосна часам пераплятаюцца дабрачыннасць, клопат пра экалогію, калекцыянаванне і эканамічны поспех.